Ons lichaam past zich voortdurend aan de seizoenen aan. Niet alleen onze omgeving verandert, maar ook ons slaapritme, hormonen, immuunsysteem, energiebehoefte en stofwisseling veranderen mee. Per persoon verschilt hoeveel dit is en in hoeverre ze er last van hebben. Bewustwording van de processen in ons lichaam helpt ons bij het opmerken van de invloed ervan en hierdoor kunnen we vervolgens keuzes maken die ons steunen in het dagelijks leven.
 

Herfst

Omdat we nu in het herfstseizoen zijn, beginnen we bij de herfst. In de herfst neemt het aantal uren daglicht af. Het lichaam reageert daarop onder andere met veranderingen in het slaap-waakritme. We zoeken vaker warmte en rust, waardoor sommige mensen daardoor wat minder gaan bewegen. De bewustwording van ons automatisme om minder te bewegen, kan ons helpen in het maken van gezondere keuzes en de keuze om voldoende te blijven bewegen. Het actief worden vraagt om een goede mindset. In algemeen wordt geadviseerd om minimaal 75 minuten per week intensief te bewegen, zoals rennen of andere cardio oefeningen, of 150 minuten matig intensief bewegen door stevig wandelen of fietsen e.d. Om het haalbaar te houden is het fijner om deze hoeveelheid op te knippen in dagelijkse momenten van 10-20 minuten actief zijn. Het is makkelijker en beter voor je lichaam om 10 minuten dagelijks de dag beginnen met actief bewegen, dan dagenlang niks te doen en onregelmatig lang bewegen. Hoe meer bewegen een deel wordt van je dagelijkse routine, hoe kleiner de opgave om er aan te beginnen! Bewegen geeft het lichaam veel voordelen, waar we in deze blog niet verder op in gaan, maar wie weet komt dat nog eens...

Nog een aspect van de herfst is dat ons immuunsysteem vaker in aanraking komt met verkoudheids- en luchtwegvirussen. Omdat vitamine D een grote rol speelt bij steun van het immuunsysteem, is het goed om deze vanaf dit seizoen bij te slikken. Vitamine D draagt ook bij aan de botstofwisseling en de calciumhuishouding en steunt de schildklierprocessen. Vitamine D wordt in het lichaam omgezet in de actieve vorm calcitriol. Deze stof werkt via de vitamine-D-receptor (VDR), die ook in schildklierweefsel en in immuuncellen aanwezig is. Dit maakt vitamine D een belangrijk supplement voor met name de herfst en winter.
 

Winter

Vervolgens komen we bij de winter. Ons lichaam krijgt weinig natuurlijk licht meer door de korte dagen. Dat kan invloed hebben op onze biologische klok, slaap en stemming. Door minder licht, kan ons melatonineritme verschuiven en voelen sommige mensen zich slaperiger of minder energiek. Ook cortisol, dat normaal gesproken vooral in de ochtend actief is en ons helpt wakker te worden, wordt minder actief aangezet.

Wat kan helpen bij ons bioritme zijn lampen in huis te hebben die zowel blauw licht als geel licht kunnen geven. Persoonlijk gebruik ik in de winter 's ochtends, nadat ik ben opgestaan, het blauwe licht op de felste stand en tegen de late middag/avond verander ik dat naar geel, zachter licht. Ik merkte op dat mijn brein beter actief wordt met in de ochtend het blauwe licht en slaperiger met het warme, gele licht.

Wat in de winter ook speelt is dat het lichaam meer energie moet steken in het warm houden van zichzelf. Dat gebeurt onder andere door rillen, maar ook door zogenaamde thermogenese: het lichaam verbrandt energie om warmte te produceren. Blootstelling aan kou kan deze activiteit stimuleren. Daarbij speelt bruin vetweeksel een bijzondere rol. Bij volwassenen bevindt zich relatief veel bruin vet rond bijvoorbeeld: de hals en bovenkant van de borst, rond de sleutelbeenderen, langs de wervelkolom en in de buurt van sommige grote bloedvaten. Bruine vetcellen kunnen energie uit voedingsstoffen direct omzetten in warmte. Eiwitrijke voedingsmiddelen zoals eieren, vis, yoghurt, peulvruchten en noten vragen relatief veel energie om te verteren. Tijdens dit proces komt warmte vrij, een verschijnsel dat we de thermische werking van voeding noemen. Ook pittige ingrediënten zoals chilipeper kunnen de warmteproductie tijdelijk stimuleren. De stof capsaïcine prikkelt warmtereceptoren en kan het lichaam aanzetten tot een lichte verhoging van de thermogenese. Daarnaast zijn koffie en groene thee interessant. Cafeïne en bepaalde stoffen uit groene thee kunnen het energieverbruik en de activiteit van het zenuwstelsel tijdelijk verhogen. Ook gezonde vetten, zoals de omega-3-vetzuren uit vette vis, walnoten en lijnzaad, passen goed binnen een voedingspatroon dat de stofwisseling ondersteunt. Zo kan voeding bijdragen aan het beter doorkomen van de kou in de winter.
 

Lente

Na de donkere dagen van de winter komen we bij de lente; dan neemt het daglicht sterk toe. Hierdoor verandert de aanmaak van melatonine, het hormoon dat betrokken is bij slaap. We worden vaak actiever en voelen meer behoefte om naar buiten te gaan. Ook de vitamine D-aanmaak komt weer op gang zodra de huid voldoende zonlicht krijgt.

De hoeveelheid daglicht is een van de belangrijkste signalen voor onze biologische klok. Licht komt via de ogen binnen en beïnvloedt de suprachiasmatische nucleus (SCN) in de hersenen, onze centrale biologische klok. Die stuurt onder andere de productie van melatonine aan en beïnvloedt ook het cortisolritme. Cortisol wordt gemaakt door de bijnieren en helpt je lichaam onder andere bij wakker worden, energie vrijmaken, bloeddruk, stofwisseling en reageren op stress. Cortisol is op zichzelf een belangrijk en nuttig hormoon — het helpt je om met stress om te gaan en energie beschikbaar te maken. Het is normaal dat cortisolwaarden door de dag heen schommelen door de activiteiten die je doet. Maar als cortisol langdurig verhoogd is doordat het stresssysteem langdurig geactiveerd blijft, kan dat behoorlijk belastend zijn voor het lichaam. Je ondersteunt de natuurlijke cortisolprocessen vooral met leefstijl. Daarbij is een regematig dag- en nachtritme, slaap, en beweging belangrijk. Regelmatige beweging kan bijdragen aan een veerkrachtige stressrespons. Ook ontspanning is erg belangrijk. Rustmomenten, sociale verbinding, ademhalingsoefeningen en tijd in de natuur kunnen de activiteit van het stresssysteem helpen verminderen. Het doel is niet om cortisol zo laag mogelijk te krijgen, maar om het lichaam op het juiste moment cortisol te laten produceren en het daarna weer te laten afbouwen.

Zomer

Na de lente, komt de zomer en krijgen we steeds vroeger en langer licht. Daardoor wordt de biologische klok sterker gesynchroniseerd met een vroegere, actievere dag. Veel mensen slapen anders door de langere lichte avonden en warmere nachten. Ook zorgen de hogere zomertemperaturen ervoor dat het lichaam extra hard werkt om de temperatuur te regelen. Het probeert warmte kwijt te raken door onder andere zweten en verwijding van bloedvaten in de huid. Hierdoor verandert ook de vocht- en zoutbalans. Belangrijk dus om genoeg te drinken en soms wat extra zout binnen te krijgen, met name als je veel zweet. De stofwisseling hoeft logischerwijs minder energie te besteden aan warmteproductie en soms kan de eetlust kan wat afnemen, wat op zichzelf niet erg is. Licht verteerbaar voedsel kan fijn zijn voor je lichaam tijdens de zomerperiode, denk aan fruit en bijv. komkommer dat van nature al veel vocht bevat. Groenten, fruit, salades, yoghurt, peulvruchten en lichte maaltijden leveren vocht, mineralen en voedingsstoffen op zonder dat de spijsvertering zwaar wordt belast. Voldoende eiwitten blijven daarbij belangrijk voor spieren en herstel.

Je lichaam moet in de zomer voldoende warmte afvoeren. Geef je lichaam daarvoor de ruimte: draag luchtige kleding van natuurlijk stoffen zoals katoen, bamboe, linnen en wol (ja, dit reguleert warmte!), zoek voldoende schaduw en neem voldoende rust tijdens hete dagen. Wanneer je wel in de directe zon bent is het gebruik van zonnebrandcrème erg belangrijk om huidkanker te voorkomen. Let op dat regelmatig smeren van belang is, ook bij de hogere factors! Wanneer je al wel gedeeltelijk verbrand bent kun je de huid het beste beschermen door kleding en schaduw.

In Beweging

Concluderend kunnen we zeggen dat ons lichaam is voortdurend in beweging is en reageert op licht, temperatuur, voeding, beweging en rust. Door bewuster mee te bewegen met de seizoenen, geef je je lichaam de omstandigheden waarin het zijn natuurlijke ritme beter kan volgen. Niet door alles te controleren, maar juist door aandacht te hebben voor wat het seizoen vraagt.

“Bewustwording van de processen in ons lichaam die door de seizoenen heen veranderen, helpen ons bij het maken van steunende keuzes voor ons welzijn.”